Люблінская унія, няшчаснае каханне і іншыя “подзвігі” Жыгімонта ІІ Аўгуста

Жыгімонт ІІ Аўгуст – кароль Рэчы Паспалітай, на якім скончылася дынастыя Ягелонаў. Сын славутай Боны Сфорцы. Муж не менш славутай Барбары Радзівіл. У гэтых ролях – сын і муж – ён фігуруе найчасцей. Асоба Жыгімонта застаецца ў ценю дзвюх жанчын. Сёлета спаўняецца 500 гадоў з Дня нараджэння Жыгімонта Аўгуста. Тэкст чытае Андрусь Такінданг Быў мамчыным сынком Жыгімонт Аўгуст быў доўгачаканым дзіцём – першы і адзіны сын караля Жыгімонта Старога. Бона Сфорца вельмі любіла сына і […]

“Як чорнарабочы, пісаў і пішу бесперапынна…”. Раманіст-стоік Кузьма Чорны

Кузьма Чорны – вялікі раманіст, які за два гады мог напісаць тры раманы, згубіць рукапісы і стаічна ўзяцца за новую працу. Равеснік ХХ стагоддзя, у 18 ён перажыў Першую сусветную вайну, у 38 – хвалю крывавых рэпрэсій, а ў 41 год сустрэў Другую сусветную. І ўсё гэта паспеў занатаваць. Зрабіць мастацтвам. Тэкст чытае Ігар Палынскі. Псеўданім узяў ад дзеда Сапраўднае імя пісьменніка – Мікола Раманоўскі. Упершыню ён падпісаўся як Кузьма Чорны ў 1923 годзе ў […]

Хто быў да Каліноўскага?.. Васіль Вашчыла і Крычаўскае паўстанне

Васіль Вашчыла не самы вядомы герой у цяперашняй Беларусі, але ён безумоўна варты ўвагі. У XVIII стагоддзі Вашчыла здолеў арганізаваць сялян на барацьбу за свае правы. Ён падняў узброенае паўстанне ў Крычаве, і хаця змаганне пацярпела паразу, вынікі яно прынесла: жыць сялянам на гэтай тэрыторыі стала лягчэй. Тэкст чытае Наста Карнацкая. Міфічны ўнук Хмяльніцкага У час паўстання і пазней пра Васіля Вашчылу казалі, быццам ён – унук Багдана Хмяльніцкага. Гэта міф, хаця з Украінай сям’я […]

Балет на руінах краіны. Што зрабіў не так Антоній Тызенгаўз?

Антоній Тызенгаўз – славуты рэфарматар 18 стагоддзя. Сябар апошняга караля Рэчы Паспалітай, ён атрымаў у кіраванне Гарадзенскую эканомію. Тызенгаўз адкрыў два дзясяткі мануфактур, тэатр, разбіў батанічны сад, заснаваў медычную акадэмію… На жаль, з фінансавага боку рэформы аказаліся правальнымі. Але ў гісторыю Беларусі яны ўвайшлі адназначна. Тэкст чытае Марына Савіцкая. Адкрыў 23 мануфактуры За 20 гадоў Тызенгаўз збудаваў на месцы вёскі Гарадніца сапраўдны прамыслова-культурны цэнтр. Тут з нуля ўзвялі 85 будынкаў – вялізныя мануфактуры, склады, мікрараён […]

“Азгур ідзе ў свой саркафаг”. Міфы і праўда пра вялікага скульптара

Заір Азгур – легендарны беларускі скульптар. Ён пачынаў у 1920-я гады разам з іншай вясёлай моладдзю. Вучыўся ў Юдаля Пэна. Перажыў рэпрэсіі і вайну. Стварыў скульптуры відных дзеячоў як таго часу, так і беларускай гісторыі ў цэлым, ад Скарыны да Купалы. Аўтар больш як паўтары тысячы скульптур – у новым выпуску “Знакамітых беларусаў”. Непапраўны працаголік Сучасны музей Заіра Азгура знаходзіцца ў ягонай майстэрні. Сюды скульптар прыходзіў кожны дзень цягам адзінаццаці гадоў і працаваў як найменей […]

Герой ці крывавы дыктатар? Першы кароль Літвы Міндоўг

Міндоўг – стваральнік беларуска-літоўскай дзяржавы, першы князь Вялікага Княства Літоўскага, а таксама першы і адзіны яго кароль. У жорсткім ХІІІ стагоддзі ён выбіраў вайну замест дыпламатыі, а да мэтаў сваіх ішоў любымі спосабамі. Тэкст чытае Андрусь Такінданг. Звестак пра самога князя няма Паводле адной з версій, ён быў нашчадкам полацкіх князёў, Рагвалодавічаў; паводле другой – адным са “старэйшых” князёў Літвы, сынам нейкага “вялікага караля”. Асобная тэма для спрэчак – першыя гады княжання Міндоўга ў Наваградку […]

Лазар Богша – самы дарагі ювелір у гісторыі Беларусі

Усе ведаюць, што крыж Ефрасінні Полацкай зрабіў Лазар Богша. Але што вядома пра самога майстра? Распавядаем пра самага знакамітага ювеліра за ўсю гісторыю Беларусі. Тэксты чытае Андрусь Такінданг. Меў два імя Богша – гэта не прозвішча і нават не мянушка. У 12 стагоддзі звычайнай практыкай было насіць два імені: адно – афіцыйнае, якое чалавек атрымліваў пры хрышчэнні; другое – імя хатняе, будзённае, часам паганскае. Богша – скарот ад імя Багуслаў. Лазар – хрысціянскае імя, атрыманае […]

Настаўніца, якая стварыла БНР. Палута Бадунова

Палута Бадунова – адзіная жанчына сярод тых, хто падпісваў Устаўныя граматы Беларускай Народнай Рэспублікі ў 1918 годзе. Настаўніца. Рэвалюцыянерка. Ахвяра бальшавіцкага тэрору, расстраляная па сфабрыкаванай справе. Тэкст чытае Наста Карнацкая Настаўніца стала палітыкам Усё жыццё Бадунова верыла ў тры рэчы: незалежнасць Беларусі, нацыянальнае самавызначэнне і дэмакратыю. Яна восем гадоў працавала настаўніцай на Гомельшчыне, а потым паехала ў Петраград. Час Першай сусветнай вайны, час рэвалюцый!.. Бадунова трапіла ў палітычны асяродак – і жыццё ейнае змянілася назаўжды. […]

Як Алена Аладава стварыла Нацыянальны мастацкі музей Беларусі

Трыццаць тры гады Алена Аладава ўзначальвала мастацкі музей Беларусі. Раз’язджала па ўсім Савецкім саюзе з чамаданам грошай, вяла перамовы з калекцыянерамі. Дзякуючы ёй Бялыніцкі-Біруля – беларускі жывапісец. І дзякуючы ёй мы бачым работы Хруцкага, Жукоўскага, Рэпіна, Айвазоўскага… Тэкст чытае Наста Карнацкая Згубіла даваенную калекцыю Алена Аладава працавала над стварэннем Дзяржаўнай галерэі БССР з 1937 года. У калекцыі было 2711 работ, калі пачалася вайна. Супрацоўнікі спрабавалі ўратаваць самае каштоўнае: палотны вынялі з рам і паклалі ў […]

Ад царкоўнага хору да Кармэн. Спявачка Ларыса Александроўская

Яе называлі “сінявокай Кармэн” і легендай беларускай оперы. Менавіта яна першай спявала “Бывайце здаровы” – перад першымі ж людзьмі краіны. У складзе франтавых канцэртных брыгад прайшла ўсю вайну – ад разбуранага Мінска да Рэйхстага. Зорка сусветнай велічыні, якая ўсё жыццё пражыла на адну зарплату, – Ларыса Александроўская. Тэкст чытае Андрусь Такінданг Ад царкоўнага хору да Кармэн Ларыса Александроўская нарадзілася ў 1902 годзе. Яна заспела абедзве сусветныя вайны, грамадзянскую вайну і дзве рэвалюцыі. Маленькая Ларыса пачынала […]